Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie żądań zwrotu nieruchomości położonych w Polsce przez osoby, które w latach 70. wyemigrowały do Niemiec

   W latach 70. z Polski, zwłaszcza z terenów Warmii i Mazur, bardzo dużo osób wyjechało na stałe do RFN. Większość z nich miała możliwość uzyskania obywatelstwa niemieckiego i poprawienia swojej sytuacji materialnej. Jednocześnie, opuszczając Polskę, automatycznie traciła obywatelstwo polskie ze względu na opuszczanie kraju z dokumentem podróży. Ludzie wyjeżdżający z Polski sprzedawali bądź przekazywali państwu w zamian za zezwolenie na wyjazd za granicę swoje gospodarstwa rolne. Nie zawsze takie wyjazdy były dobrowolne. Zdarzało się, że ówczesne władze polskie niejako zmuszały swych obywateli do opuszczania kraju, np. nie wydając czasowego zezwolenia na wyjazd do małżonka czy też dziecka przebywającego w RFN.

   Pozostałe po nich mienie stawało się własnością Skarbu Państwa bądź gmin po komunalizacji tegoż mienia na początku lat 90. W małym zakresie od ludzi opuszczających kraj nabywały nieruchomości osoby fizyczne.

   Wiele osób, które na stałe zamieszkało w RFN, otrzymało odszkodowania za mienie pozostawione w Polsce. W tym roku Niemiecki Finansowy Urząd Wyrównawczy wystąpił do nich o zwrot tych odszkodowań. Jednocześnie wskazał sposób dochodzenia roszczeń o odzyskanie własności nieruchomości w Polsce. Kierując się tymi wskazówkami, obywatelska Niemiec Agnes Trawny wniosła do sądu pozew o zwrot gruntów położonych we wsi Narty koło Szczytna. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Szczytnie powódka wygrała sprawę z gminą Jedwabno, która otrzymała sporne grunty od Skarbu Państwa na początku lat 90. w ramach komunalizacji mienia i na podstawie decyzji wojewody założyła księgę wieczystą. Wygrała też sprawę z Nadleśnictwem Szczytno, reprezentantem Skarbu Państwa, o zwrot innych nieruchomości. Następnym krokiem Agnes Trawny było wystąpienie do wymienionego sądu z powództwem o ustalenie, że nie istnieje stosunek najmu pomiędzy nią a ludźmi, którzy zamieszkują w zabudowaniach odzyskanych przez powódkę. Jej pełnomocnik twierdzi, że nie istnieje stosunek najmu pomiędzy stronami, ponieważ Agnes Trawny przysługuje własność nie jako następcy Skarbu Państwa, lecz jako spadkobierczyni. To, że Nadleśnictwo Szczytno wynajmowało lokale pozwanym w imieniu Skarbu Państwa, nie obowiązywałoby zatem Agnes Trawny. Jeżeli Sąd Rejonowy w Szczytnie podzieli stanowisko powódki, możliwa będzie eksmisja rodzin pozwanych na bruk.

   Powyższe rozstrzygnięcia sądów stawiają Polskę oraz jej obywateli w trudnej sytuacji. Może się okazać, że tak jak Agnes Trawny postąpią setki osób lub tysiące obywateli Niemiec. Wtedy państwo bądź gminy będą musiały zwracać grunty i wypłacać odszkodowania. Bez dachu nad głową może znaleźć się wiele osób wynajmujących mieszkania od gmin lub jednostek Skarbu Państwa.

   Dlatego też proszę o udzielenie odpowiedzi na temat skali opisanego zjawiska. Jak to się stało, że wzruszane są umowy bądź decyzje organów państwowych przejmujących na własność Skarbu Państwa mienie pochodzące od osób wyjeżdżających do RFN? Czy w opisanych przypadkach podstawą orzeczeń sądowych były błędy urzędników, czy też bezprawne działanie organów państwowych? Czy w przypadku złożenia większej ilości pozwów przez obywateli Niemiec rząd podejmie stosowne działania?

   Łączę wyrazy szacunku

   Poseł Edward Ośko

   Olsztyn, dnia 27 grudnia 2006 r.